İçindekiler
İslam’a Göre Nazar Boncuğunun Hükmü
Nazar boncuğunu nazardan koruyan, kötülüğü uzaklaştıran veya zararı önleyen bir nesne kabul ederek kullanmak İslam’a göre caiz değildir. Çünkü nazar boncuğunun koruyucu olduğuna dair Kur’an ve sünnette bir dayanak bulunmaz. Mümin, korunmayı bir nesneden değil, yalnızca Allah’tan beklemeli; dua, zikir ve tevekküle yönelmelidir.
İslam inancında zarar ve fayda üzerinde nihai kudret yalnızca Allah’a aittir. Bir nesnenin kendi başına insanı koruduğuna inanmak tevhid anlayışıyla bağdaşmaz. Nazar boncuğunun yalnızca Allah’ın izniyle koruyan bir araç veya sebep olduğunun düşünülmesi de onu dinen geçerli bir korunma vasıtası hâline getirmez. Çünkü bir şeyin koruyucu sebep kabul edilebilmesi için dinî veya bilinen gerçek bir dayanağının bulunması gerekir.
Nazar boncuğunun hükmü değerlendirilirken kişinin ona yüklediği anlam önemlidir. Koruyucu güç atfetmek ile yalnızca süs amacıyla kullanmak aynı inanç düzeyinde değerlendirilmez. Bununla birlikte nazar boncuğu toplumda yaygın biçimde korunma sembolü olarak bilindiği için süs amacıyla kullanılması da yanlış anlaşılmaya ve batıl inanışların sürdürülmesine yol açabilir.
Bu farklı durumların birbirine karıştırılmaması için nazar boncuğunun kullanım amacı ve buna bağlanan inanç birlikte değerlendirilmelidir:
| Kullanım ve inanç şekli |
Dinî değerlendirme |
| Nazar boncuğunun kendi gücüyle koruduğuna inanmak |
Tevhid inancıyla bağdaşmaz |
| Nazar boncuğunu koruyucu bir sebep kabul etmek |
Dinî ve gerçek bir dayanağı olmadığı için caiz görülmez |
| Boncuktan medet veya yardım beklemek |
Allah’tan başkasından koruma bekleme tehlikesi taşır |
| Yalnızca süs amacıyla kullanmak |
Koruyucu inançla aynı değildir; ancak yanlış çağrışım ve batıl inanışı yaygınlaştırma bakımından sakıncalı görülebilir |
Sonuç olarak nazar boncuğunun dinî hükmü yalnızca boncuğun takılı olup olmamasına göre değil, ona yüklenen anlam ve kullanım amacı dikkate alınarak açıklanmalıdır. Ancak nazardan korunmak amacıyla nazar boncuğu takmak, eve asmak veya kişinin üzerinde taşımak İslam’ın tavsiye ettiği bir korunma yöntemi değildir.
Diyanet’e Göre Nazar Boncuğu Takmak Caiz mi?
Diyanet İşleri Başkanlığına göre nazar boncuğundan koruyuculuk beklemek ve ondan medet ummak amacıyla boncuğu kişinin üzerine, eve veya herhangi bir yere takmak caiz değildir. Nazarın varlığı dinen kabul edilmekle birlikte nazardan korunmak için nesnelere değil, Allah’a sığınmak ve Peygamberimizin öğrettiği duaları okumak gerekir.
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Göz değmesine karşı nazar boncuğu takmak caiz midir?” sorusuna verdiği cevapta nazarın mahiyetinin tam olarak bilinmediğini, ancak bazı bakışların insanlar üzerinde olumsuz etkiler meydana getirebildiğinin dinen kabul edildiğini belirtmektedir. Nazarın yalnızca kötü niyetli kişilerden gelip gelmediği ve kişinin sevdiği birine de nazarının değip değmeyeceği Nazar Kimlerden Değer? Nazar Değmesine Sebep Olan 7 Şey başlıklı içeriğimizde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Bununla birlikte nazarın varlığını kabul etmek, nazar boncuğunun koruyucu olduğuna inanmayı gerekli veya geçerli hâle getirmez. Diyanet’in açıklamasında şu hükme yer verilmektedir:
“Nazar boncuğu ve benzeri şeylerin, bunlardan medet ummak amacıyla boyuna veya herhangi bir yere takılması caiz değildir.”
Diyanet’in bu değerlendirmesindeki temel ölçü, nihai etkiyi Allah’tan başka bir varlığa veya nesneye atfetmemektir. Nazar boncuğunun kötülüğü uzaklaştırdığına, nazarı üzerine çektiğine veya kişiyi göz değmesinden koruduğuna inanmak dinî bir delile dayanmaz. Bu nedenle Müslümanın nazardan korunmak için boncuk, nazarlık veya tılsım yerine Allah’a sığınması tavsiye edilir.
Din İşleri Yüksek Kurulu bu hükmü açıklarken Resûlullah’ın (s.a.v.) nazarlıklar hakkındaki şu uyarısını da aktarmaktadır:
“Kim nazarlık takarsa Allah onun işini tamama erdirmesin.”
Kaynak: Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, XXVIII, 623.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bir kişinin üzerinde nazar boncuğu görülmesiyle onun inancı hakkında hemen kesin hüküm verilmemesidir. Kişinin boncuğu hangi niyetle kullandığı bilinmeden ağır ithamlarda bulunmak doğru olmaz. Ancak nazardan koruduğuna inanarak nazar boncuğu takmanın Diyanet tarafından açıkça caiz görülmediği söylenebilir.
Resmî kaynak: Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu – Göz değmesine karşı nazar boncuğu takmak caiz midir?
Nazar Boncuğu Takmak Şirk midir?
Nazar boncuğunun kendi başına koruduğuna, nazarı engellediğine veya zararı uzaklaştırdığına inanmak Allah’a ait bir kudreti nesneye vermek anlamına geldiği için şirk inancına girer. Ancak yalnızca üzerinde nazar boncuğu bulunan bir kişiyi görerek onun hakkında “müşriktir” hükmü vermek doğru değildir; kişinin inancı ve niyeti bilinmelidir.
İslam’da şirk, Allah’a ait olan yaratma, hükmetme, fayda sağlama veya zararı giderme gibi özelliklerin başka varlıklara verilmesidir. Nazar boncuğunun göz değmesini kendi gücüyle önlediğine inanmak, cansız bir nesneye Allah’tan bağımsız etki yüklemek anlamına gelir. Bu inanış tevhid inancıyla açıkça bağdaşmaz.
Bazı kişiler ise “Asıl koruyan Allah’tır, nazar boncuğu yalnızca bir sebeptir” diyebilir. Fakat nazar boncuğunun koruyucu bir sebep olduğuna dair ne dinî bir delil ne de bilinen gerçek bir dayanak vardır. Bu nedenle bir nesneyi delilsiz biçimde manevî koruma aracı kabul etmek de doğru görülmez ve şirk tehlikesi taşıyan bir inanış olarak değerlendirilir.
Burada inanış ile kişi hakkındaki hükmü birbirinden ayırmak gerekir. Nazar boncuğuna bağımsız koruyucu güç vermek şirk niteliğinde bir inanıştır; fakat boncuğu taşıyan kişinin bilgisizliği, alışkanlığı, kültürel çevresi veya onu yalnızca süs olarak kullanması ayrıca değerlendirilir. Bu sebeple bir davranışın yanlışlığını açıklamak mümkün olsa da kişileri kolayca şirkle suçlamak ve imanları hakkında kesin hüküm vermek doğru değildir.
Nazar boncuğunu sadece süs amacıyla kullanan ve ona hiçbir koruyucu güç yüklemeyen kişinin durumu ise aynı kapsamda değerlendirilmez. Bununla birlikte nazar boncuğunun toplumda nazardan korunma sembolü olarak bilinmesi, süs amaçlı kullanımın da yanlış anlaşılmasına veya batıl inanışların yaygınlaşmasına sebep olabilir.
Bu nedenle Müslüman için en güvenli yol; kalbini herhangi bir nesneye bağlamamak, korunmayı yalnızca Allah’tan beklemek ve nazara karşı Kur’an’da ve sünnette bildirilen dualara yönelmektir.
Nazar Boncuğunun Hükmüne Işık Tutan Ayetler
Kur’an-ı Kerim’de nazar boncuğundan doğrudan söz eden bir ayet bulunmaz. Ancak zarar ve fayda üzerinde gerçek kudretin yalnızca Allah’a ait olduğunu bildiren ayetler, nazar boncuğuna neden koruyucu güç yüklenemeyeceğini açıklar. Zümer 38 ve En‘âm 17. ayetleri bu konuda temel bir inanç ölçüsü sunar.
Zümer Suresi 38. Ayet
Arapça:
وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ۚ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ ۚ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ ۖ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ
Okunuşu:
Ve lein seeltehüm men halakas semâvâti vel arda le yekûlünnallâh. Kul eferaeytüm mâ ted‘ûne min dûnillâhi in erâdeniyallâhu bi durrin hel hünne kâşifâtü durrihî ev erâdenî bi rahmetin hel hünne mümsikâtü rahmetih. Kul hasbiyallâh, aleyhi yetevekkelül mütevekkilûn.
Anlamı:
Gerçek şu ki onlara, “Gökleri ve yeri kim yarattı?” diye soracak olsan, tereddüt etmeden “Allah” derler. De ki: “O hâlde söyler misiniz, Allah’ı bırakıp da taptığınız şu şeyler, Allah bana bir zarar vermek istese, O’nun vereceği zararı önleyebilirler mi? Yahut O bana bir rahmet dilese, O’nun rahmetini durdurabilirler mi?” De ki: “Allah bana yeter! Hakkıyla tevekkül edenler yalnız O’na güvenip dayanırlar.”
Ayetin nazar boncuğuyla bağlantısı:
Zümer Suresi’nin 38. ayetinde doğrudan nazar boncuğundan söz edilmez. Ayet, Allah’tan başka yönelinen varlıkların zararı giderme veya rahmeti engelleme gücüne sahip olmadığını bildirir. Bu ölçü, nazar boncuğu gibi nesnelere koruyuculuk yüklenemeyeceğini ve müminin “Allah bana yeter” anlayışıyla yalnızca O’na güvenmesi gerektiğini gösterir. Diyanet Kur’an Yolu Tefsiri, Zümer 38
En‘âm Suresi 17. Ayet
Arapça:
وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Okunuşu:
Ve in yemseskallâhu bi durrin fe lâ kâşife lehû illâ hüve, ve in yemseske bi hayrin fe hüve alâ külli şey’in kadîr.
Anlamı:
Eğer Allah seni bir zarara uğratırsa onu kendisinden başka giderecek yoktur. Eğer sana bir hayır verirse bilmelisin ki O, her şeye gücü yetendir.
Ayetin nazar boncuğuyla bağlantısı:
Bu ayet, zararı giderecek mutlak kudretin yalnızca Allah’a ait olduğunu bildirmektedir. Nazar boncuğunun kötülüğü uzaklaştırdığına, nazarı engellediğine veya kişiyi koruduğuna inanmak ayetin ortaya koyduğu güven ve tevekkül ölçüsüyle bağdaşmaz. Mümin tedbirini alır; ancak korunmayı bir nesneden değil, Allah’tan bekler. Diyanet Kur’an Yolu Tefsiri, En‘âm 17
Kalem Suresi 51 ve 52. Ayetler Nazar Ayeti midir?
Arapça:
وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ
Okunuşu:
Ve in yekâdüllezîne keferû le yüzlikûneke bi ebsârihim lemmâ semiûz zikra ve yekûlûne innehû le mecnûn. Ve mâ hüve illâ zikrun lil âlemîn.
Anlamı:
Şüphesiz inkâr edenler Kur’an’ı duydukları zaman neredeyse seni gözleriyle devirecekler. “Hiç şüphe yok, o bir delidir” diyorlar. Hâlbuki Kur’an, âlemler için ancak bir öğüttür.
Kalem Suresi’nin 51 ve 52. ayetleri halk arasında “nazar ayeti” olarak bilinmektedir. Ancak Diyanet’in Kur’an Yolu Tefsiri’nde bu ayetin nazarla ilgili olduğu yönündeki yaygın kanaatin kesin bir bilgiye dayanmadığı belirtilir. Ayetin asıl bağlamı, inkârcıların Hz. Peygamber’e (s.a.v.) kin ve düşmanlıkla bakmalarıdır. Bu nedenle ayeti nazar boncuğunun delili gibi göstermek doğru değildir. Diyanet Kur’an Yolu Tefsiri, Kalem 51-52
Bu ayetlerin hiçbiri nazar boncuğunu bir korunma aracı olarak göstermemektedir. Aksine zarar ve fayda üzerinde gerçek kudretin Allah’a ait olduğunu, müminin güvenini cansız nesnelere değil yalnızca Allah’a yöneltmesi gerektiğini öğretmektedir. Kur’an’da kötülükten ve hasedin şerrinden Allah’a sığınmayı öğreten surelerin açıklaması Nazar Duası: Felak ve Nas Sureleri ile Korunma başlıklı içeriğimizde Arapça metinleri, Türkçe okunuşları ve anlamlarıyla birlikte yer almaktadır.
Nazar Boncuğu Hakkındaki Hadisler
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), nazarlık ve tılsım gibi nesnelere koruyucu güç yüklenmesini yasaklamış; insanın kalbini taktığı nesneye bağlamasının tevhid inancına zarar vereceğini bildirmiştir. Hadislerde eleştirilen şey, yalnızca bir nesnenin taşınması değil, o nesneden medet umulması ve Allah’tan beklenmesi gereken korumanın ona bağlanmasıdır.
“Kim Nazarlık Takarsa Şirk Koşmuş Olur” Hadisi
Arapça:
مَنْ عَلَّقَ تَمِيمَةً فَقَدْ أَشْرَكَ
Okunuşu:
Men allaka temîmeten fekad eşrek.
Anlamı:
“Kim bir nazarlık takarsa şirk koşmuş olur.”
Kaynak: Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 17422; XXVIII, 637.
Hadisin Fıkhi Açıklaması ve Şirk Türü: Hadiste geçen “temîme”; nazardan, hastalıktan veya kötülüklerden koruduğuna inanılarak insanların üzerine takılan boncuk, ip, taş ve benzeri nazarlıkları ifade eder. Nazar boncuğu da koruyucu olduğuna inanılarak kullanıldığında bu kapsama girer.
İslam âlimleri ve muhaddisler, bu hadiste geçen "şirk" ifadesini fıkhen "Küçük Şirk" (Şirk-i Asgar) olarak açıklamışlardır:
-
Büyük Şirk (İnsanı dinden çıkaran): Nazar boncuğunun Allah'tan tamamen bağımsız, kendi başına yaratıcı ve koruyucu bir gücü olduğuna inanmaktır.
-
Küçük Şirk (Büyük günah olan ancak dinden çıkarmayan): Asıl koruyanın Allah olduğunu kabul etmekle birlikte, Allah’ın koruyucu vesile kılmadığı cansız bir boncuğu/nesneyi korunma sebebi saymaktır.
Dolayısıyla, üzerine nazar boncuğu takan bir kimse doğrudan dinden çıkmış (müşrik) sayılmaz; ancak tevhid inancının hassasiyetini zedeleyen ve dinen haram kılınan küçük şirk niteliğinde büyük bir günah işlemiş olur. Kişinin niyeti ve bilgisi tam olarak bilinmeden imanı hakkında kesin hüküm verilmemelidir.
“Rukyeler, Nazarlıklar ve Tılsımlar Şirktir” Hadisi
Arapça:
إِنَّ الرُّقَى وَالتَّمَائِمَ وَالتِّوَلَةَ شِرْكٌ
Okunuşu:
İnner rukâ vet-temâime vet-tivelete şirkün.
Anlamı:
“Şirk içeren rukyeler, nazarlıklar ve sevgi tılsımları şirktir.”
Kaynak: Ebû Dâvûd, Tıb, 17, no. 3883; İbn Mâce, Tıb, 39, no. 3530; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, I, 381.
Hadiste geçen “temâim”, insanların nazar ve zarardan korunmak amacıyla üzerlerinde taşıdıkları nazarlıkları ifade eder. “Tivele” ise insanlar arasında sevgi meydana getirdiğine inanılan büyü veya tılsım türüdür.
Buradaki “rukye” ifadesi, Kur’an ayetleri ve anlamı bilinen meşru dualarla yapılan okumaların tamamını kapsamaz. Yasaklanan; Allah’tan başkasına yönelen, şirk içeren, anlamı bilinmeyen sözlere veya gizli güçlere dayandırılan uygulamalardır. Hadisin asıl metni ve kaynak bilgisi Ebû Dâvûd’un 3883 numaralı rivayetinde yer almaktadır. Hadis metni ve kaynakları
Şirk İçermeyen Rukye Caizdir
Arapça:
اعْرِضُوا عَلَيَّ رُقَاكُمْ، لَا بَأْسَ بِالرُّقَى مَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ شِرْكٌ
Okunuşu:
İ‘ridû aleyye rukâküm. Lâ be’se bir-rukâ mâ lem yekün fîhi şirkün.
Anlamı:
“Rukyelerinizi bana gösterin. İçinde şirk bulunmadıkça rukye yapmakta bir sakınca yoktur.”
Kaynak: Müslim, Selâm, 64, no. 2200.
Bu hadis, önceki rivayette geçen rukye ifadesinin nasıl anlaşılması gerektiğini açıklar. Kur’an ayetleri, Allah’ın isimleri ve Peygamberimizin öğrettiği dualarla Allah’tan şifa ve korunma istemek caizdir. Yasaklanan şey, duanın kendisinden bağımsız bir güç beklemek veya Allah’tan başkasını yardıma çağıran ifadeler kullanmaktır. Sahih Müslim, 2200
Hadislerin ortak mesajı, müminin kalbini boncuk, ip, taş, tılsım veya benzeri nesnelere bağlamamasıdır. Nazarın varlığı hadislerle kabul edilmekle birlikte nazardan korunmanın yolu nazarlık taşımak değil; Allah’a sığınmak, Kur’an okumak ve sahih dualara yönelmektir.
Nazardan Korunmanın İslami Yolları
İslam’a göre nazardan korunmanın yolu nazar boncuğu, tılsım veya başka bir nesne taşımak değil; yalnızca Allah’a sığınmak, Kur’an’dan koruyucu sureleri okumak ve sahih dualara yönelmektir. Felak ve Nâs sureleri, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) öğrettiği dualar ve samimi tevekkül meşru korunma yollarının temelini oluşturur.
Nazarın varlığını kabul etmek, her olumsuzluğu nazara bağlamak veya sürekli korku içinde yaşamak anlamına gelmez. Mümin gerekli maddi tedbirleri alırken kalbini herhangi bir nesneye değil, Allah’a bağlar. Çünkü dua bir eşya gibi kendiliğinden koruyan araç değil, kulun korunmayı Allah’tan istemesidir.
Nazar Boncuğu Yerine Ne Yapılmalıdır?
Nazardan ve hasedin zararından korunmak isteyen kişinin uygulayabileceği başlıca yollar şunlardır:
- Allah’a samimiyetle sığınmak
- Felak ve Nâs surelerini okumak
- İhlâs suresini sabah ve akşam okumak
- Peygamberimizin öğrettiği sahih korunma dualarını okumak
- Beğenilen bir şey görüldüğünde bereket duasında bulunmak
- Kalbi nazarlık, tılsım ve benzeri nesnelere bağlamamak
- Korkuya kapılmadan Allah’a güvenmek ve gerekli tedbirleri almak
Diyanet kaynaklarında Felak ve Nâs sureleri “iki koruyucu” anlamındaki Muavvizeteyn adıyla anılmaktadır. Bu surelerde haset edenlerin, vesvese verenlerin ve çeşitli kötülüklerin şerrinden Allah’a sığınılır. Peygamber Efendimizin (s.a.v.) de göz değmesine karşı bu sureleri okuduğu bildirilmektedir.
Nazar karşısında okunabilecek sahih duanın Arapça metni, Türkçe okunuşu, anlamı ve uygulanışı Peygamberimizin Nazar Duası başlıklı rehberimizde ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Tedbir Almak Tevekküle Aykırı mıdır?
Nazar ihtimaline karşı ölçülü davranmak ve gerekli tedbirleri almak tevekküle aykırı değildir. Ancak insanlardan tamamen uzaklaşmak, sahip olunan her nimeti gizlemek veya yaşanan her sıkıntıyı nazara bağlamak doğru bir yaklaşım olmaz. Tevekkül; tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah’a bırakmak ve kalbi sürekli korkuyla yormamaktır.
Nazar boncuğu görünür bir nesne olduğu için kişiye geçici bir güven hissi verebilir. İslam’ın öğrettiği korunma anlayışında ise güven boncuğa, şekle veya sembole değil, yalnızca Allah’a yöneltilir. Bu nedenle Müslüman nazar boncuğunu çıkarmakla yetinmemeli; kalbindeki korunma beklentisini de sahih inanç üzerine kurmalıdır.