Yemek duası, sofrada nimeti verenin Allah olduğunu hatırlayıp O’na hamdetmektir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) yemeğe besmele ile başlamayı, yemeğin sonunda ise hamd ve şükür ile dua etmeyi öğütlemiştir. Bu rehberde yemekten önce ve sonra okunan duaların Arapça metnini, Türkçe okunuşunu, anlamını ve hadis kaynaklarını bulacaksınız.
Yemek duası, yemekten sonra “Elhamdülillâhillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn” diyerek Allah’a hamdetmektir. En yaygın okunan kısa dua şudur:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ
Türkçe okunuşu: Elhamdülillâhillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn.
Anlamı: Bizi yediren, içiren ve bizi Müslümanlardan kılan Allah’a hamdolsun.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Et’ime, 52 (3850); Tirmizî, Daavât, 55 (3457).
Yemekten önce okunacak dua besmeledir: yemeğe “Bismillah” diyerek başlamak sünnettir. Peygamberimiz (s.a.v.), Ömer b. Ebî Seleme’ye “Bismillah de, sağınla ye ve önünden ye” buyurmuştur (Buhârî, Et’ime, 2; Müslim, Eşribe, 108). Tam besmele olan “Bismillâhirrahmânirrahîm” demek daha faziletli kabul edilir. Besmele ile başlanmayan sofraya şeytanın ortak olduğu bildirilmiştir (Müslim, Eşribe, 103).
Yemeğin başında besmele unutulursa hatırlandığı anda şu dua okunur:
بِسْمِ اللّٰهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Türkçe okunuşu: Bismillâhi evvelehû ve âhirahû.
Anlamı: Başında da sonunda da Allah’ın adıyla.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Et’ime, 15 (3767); Tirmizî, Et’ime, 47 (1858).
Yemekten sonra okunacak dua, yemeği nasip eden Allah’a hamd ve şükür duasıdır. Peygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: Allah, bir lokma yiyip ona hamdeden ve bir yudum içip ona hamdeden kuldan razı olur (Müslim, Zikir, 89). Hamdin manevi derinliği için hamd makamı yazımıza göz atabilirsiniz. Yemekten sonra rivayet edilen başlıca dualar şunlardır.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ
Türkçe okunuşu: Elhamdülillâhillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn.
Anlamı: Bizi yediren, içiren ve Müslümanlardan kılan Allah’a hamdolsun.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Et’ime, 52 (3850); Tirmizî, Daavât, 55 (3457).
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا
Türkçe okunuşu: Elhamdülillâhi hamden kesîran tayyiben mübâreken fîh, gayra mekfiyyin ve lâ müvedde’in ve lâ müstağnen anhü Rabbenâ.
Anlamı: Çok, temiz ve bereketli bir hamd Allah’a olsun. Ey Rabbimiz! Bu nimet, ne yeterli görülüp bırakılacak, ne terk edilecek, ne de kendisinden vazgeçilecek bir nimettir.
Kaynak: Buhârî, Et’ime, 54 (5458).
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هٰذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ
Türkçe okunuşu: Elhamdülillâhillezî et’amenî hâzâ ve razekanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvve.
Anlamı: Bana bunu yediren ve benim bir güç ve kuvvetim olmaksızın bunu rızık olarak veren Allah’a hamdolsun.
Hadiste, yemek yedikten sonra bu duayı okuyanın geçmiş günahlarının bağışlanacağı müjdelenmiştir.
Kaynak: Tirmizî, Daavât, 56 (3458); Ebû Dâvûd, Libâs, 1 (4023).
Misafir duası, ev sahibine bereket, bağış ve merhamet dileyen duadır. Bir sofrada misafir olan kişi, ev sahibine şu duayı yapar:
اَللّٰهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِيمَا رَزَقْتَهُمْ وَاغْفِرْ لَهُمْ وَارْحَمْهُمْ
Türkçe okunuşu: Allâhümme bârik lehüm fîmâ razaktehüm vağfir lehüm verhamhüm.
Anlamı: Allah’ım! Onlara rızık olarak verdiğin şeyleri bereketli kıl, onları bağışla ve onlara merhamet et.
Kaynak: Müslim, Eşribe, 88 (2042).
Uzun yemek duası, hamd, salavat, bereket ve helal rızık taleplerini bir araya getiren örfî bir derlemedir. Aşağıdaki metin Türkiye’de aile sofralarında, iftarlarda ve toplu yemeklerde yaygın olarak okunur, ancak hadis kitaplarında bu şekliyle geçmez. Sünnet olarak Peygamberimizin (s.a.v.) bizzat okuduğu dualar yukarıdaki rivayetlerdir. Nimetin göz değmesinden korunması için nazar duası yazımıza da bakabilirsiniz.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى اٰلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ. اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ هٰذَا الطَّعَامَ طَعَامَ بَرَكَةٍ وَعَافِيَةٍ، وَارْحَمْ وَالِدِينَا وَأَصْحَابَ هٰذَا الطَّعَامِ وَالْآكِلِينَ مِنْهُ. اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا رِزْقًا حَلَالًا طَيِّبًا وَاسِعًا، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ
Türkçe okunuşu: Elhamdülillâhi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Rasûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn. Allâhümme’c-al hâzettaâme taâme berekatin ve âfiyeh. Verham vâlideynâ ve ashâbe hâzettaâmi vel-âkilîne minh. Allâhümmerzuknâ rızkan halâlen tayyiben vâsiâ, birahmetike yâ Erhamerrâhimîn. El-Fâtiha.
Anlamı: Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamdolsun. Salât ve selâm Peygamberimiz Muhammed’e, âline ve bütün ashâbına olsun. Allah’ım! Bu yemeği bereket ve afiyet yemeği eyle. Annemize babamıza, bu yemeğin sahiplerine ve ondan yiyenlere merhamet et. Bize helâl, temiz ve bol rızık ver. Rahmetinle, ey merhametlilerin en merhametlisi!
Duanın sonunda Fatiha okunması Türk-İslam kültüründe yerleşmiş bir gelenektir. Dinî bir zorunluluk değildir. Fatiha Suresi’nin okunuşu ve anlamı için Fatiha Suresi yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuklara yemek duasını öğretmenin en kolay yolu, her öğünde birlikte ve sesli okumaktır. Başlangıç için iki cümle yeterlidir.
Çocuk bu ikisini alışkanlık hâline getirdikten sonra kısa dua birlikte öğrenilebilir. Duayı bitirdiğinde çocuğu takdir etmek, alışkanlığın kalıcı olmasına yardımcı olur.
Aile sofrasının sevgi ve iletişim yönünü işleyen İslam’da aile huzuru rehberi de bakabilirsiniz.
Şükür ve rızık ayetleri, nimetin Allah’tan geldiğini hatırlatan ayetlerdir. Bu ayetlerin sofrada okunması sünnetten sabit değildir; sofra bilincini besleyen ayetler olarak okunabilirler.
وَاِذْ تَاَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَاَز۪يدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ اِنَّ عَذَاب۪ي لَشَد۪يدٌ
Türkçe okunuşu: Ve iz teezzene rabbüküm lein şekertüm leezîdenneküm ve lein kefertüm inne azâbî leşedîd.
Meali: Hani Rabbiniz şöyle duyurmuştu: “Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım. Eğer nankörlük ederseniz, hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir.”
يَا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ اِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
Türkçe okunuşu: Yâ eyyühellezîne âmenû külû min tayyibâti mâ razaknâküm veşkürû lillâhi in küntüm iyyâhü ta’büdûn.
Meali: Ey iman edenler! Size rızık olarak verdiklerimizin temiz olanlarından yiyin ve yalnız Allah’a ibadet ediyorsanız O’na şükredin.
Rızık ve bereket konusunda daha fazla bilgi için rızık nedir ve bereket duaları yazılarımızı okuyabilirsiniz. Çabayla güveni dengelemek için tevekkül nedir yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yemek adabı, Peygamberimizin (s.a.v.) sofradaki davranışlarının bütünüdür. Sahih rivayetlerde şu edepler öne çıkar.
Elleri yıkamak hem hijyen hem de temizlik açısından güzel bir âdettir. Bu konudaki bazı rivayetler hadis âlimlerince zayıf kabul edildiği için, bunu kesin bir sünnet olarak sunmuyoruz.
Adabın bir parçası olarak dua ederken de edebe uymak gerekir. Dua adabı yazımızda genel dua edepleri ayrıntılı anlatılmıştır.
Kısa ve uzun yemek dualarının farkları, kaynakları ve kullanım alanları şu şekildedir:
|
Kriter |
Kısa Yemek Duası |
Uzun Yemek Duası |
|---|---|---|
|
Kaynak |
Hadis (Ebû Dâvûd, Tirmizî) |
Örfî derleme |
|
Odak |
Yediren, içiren ve Müslüman kılan Allah’a hamd |
Hamd, salavat, bereket ve helal rızık talebi |
|
Uygun ortam |
Günlük öğünler |
Aile sofraları, iftar, toplu yemekler |
|
Süre |
Yaklaşık 5-10 saniye |
Yaklaşık 45-60 saniye |
Özetle, günlük öğünlerde hadiste geçen duaları okumak sünnete en yakın uygulamadır. Kalabalık sofralarda ise uzun dua, hep birlikte “amin” demek için güzel bir fırsat olur.
Peygamberimizin tavsiye ettiği diğer dualar için en güçlü 11 dua yazımıza bakabilirsiniz.
Yemek duası, sofradaki her nimetin Allah’tan geldiğini hatırlamanın en kolay yoludur. Besmele ile başlayıp yukarıdaki hamd dualarından biriyle bitirmek, hem sünnete uymak hem de sofraya şükür bilinci katmaktır. Bu duaları çocuklarınıza da öğreterek güzel bir sünneti yaşatabilirsiniz. Şükürle gelen iç huzuru derinleştirmek için kalp huzuru nasıl bulunur yazımıza da göz atabilirsiniz.
Manevi içeriklerimizden haberdar olmak için www.yasinahmedoglu.com adresini takip edebilirsiniz.
Yemek duası kişinin kendi dilinde de yapılabilir. Ancak Peygamberimizden (s.a.v.) rivayet edilen dualar Arapça lafzıyla okununca sünnete uygunluk bakımından daha güzeldir. Arapçasını bilmeyen, Türkçe anlamıyla hamdedebilir.
Yeterlidir. Daha faziletli olanı tam besmele olan “Bismillâhirrahmânirrahîm” demektir.
Hatırladığı anda “Bismillâhi evvelehû ve âhirahû” demelidir (Ebû Dâvûd, Et’ime, 15).
“Elhamdülillâh” demek bile şükür için yeterlidir. Hadiste yemek sonrası hamdetmenin Allah’ın rızasına vesile olduğu bildirilmiştir (Müslim, Zikir, 89). Biraz daha uzun olarak kısa yemek duası okunabilir.
“Elhamdülillâhillezî et’amenî hâzâ ve razekanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvve” duasıdır (Tirmizî, Daavât, 56; Ebû Dâvûd, Libâs, 1).
Eller açılarak dua etmek genel dua adabındandır. Yemek duası özelinde bunu gerekli kılan bir hüküm yoktur. Elleri açmadan dille ve kalple hamdetmek de yeterlidir.
Sofradakilerden biri sesli yapabilir, diğerleri “amin” der. Çocukların alışkanlık kazanması için sırayla onlara da yaptırılabilir. Herkesin kendi içinden hamdetmesi de yeterlidir.
Başkalarını rahatsız etmeden, içinizden veya alçak sesle yapılabilir. Önemli olan gösterişsiz ve samimi bir hamdetmedir.
Şart değildir. Türk-İslam kültüründe duayı Fatiha ile bitirmek yerleşmiş güzel bir gelenektir.
Güzel bir temennidir ancak yemek duasının yerini tutmaz. Yemek duası kulun doğrudan Allah’a hamdetmesidir.
Yemekten önce besmele, yemekten sonra hamd duası okunur. Besmele unutulmuşsa yemek sırasında hatırlandığı anda “Bismillâhi evvelehû ve âhirahû” denir.
Su içerken de besmele ile başlanır, bitirince “Elhamdülillah” denir. Hadiste, bir yudum içip hamdeden kuldan Allah’ın razı olduğu bildirilmiştir (Müslim, Zikir, 89).
Yemek duası sünnettir, terk etmek günah değildir. Ancak sünnetin sevabı kaçar. Hatırlayınca hemen “Elhamdülillah” demek güzeldir.
İftar için “Allâhümme leke sumtü ve alâ rızkıke eftartü” duası rivayet edilir. Bu rivayet hadis âlimlerince zayıf kabul edilir (Ebû Dâvûd, Savm, 22). Yeni bir dua öğrenmek isteyenler iftarda da yukarıdaki sahih yemek sonrası dualarını okuyabilir.
Sofrada bir kişi sesli dua ederse diğerleri “amin” der. Herkes kendi içinden de hamdedebilir.